«می‌توانیم فریبنده باشیم و در عین‌حال باحجاب، آراسته و محجبه، ورزشکار و باحجاب، فعال در حوزه سیاست‌ و پوشیده در حجاب باشیم»؛ این‌ پایه‌ای است که نمایشگاه «مد معاصر اسلامی» در موزه‌ «دی یانگ» (de Young) سانفرانسیسکو با توجه به آن شکل گرفته است.

نمایشگاه مد معاصر اسلامی در سان‌فرانسیسکو، از ۳۱ شهریورماه سال جاری کار خود را آغاز کرده است و تا شانزدهم دی‌ماه برپا خواهد بود. نمایشگاه بر محوریت این موضوع برگزار شده است که روسری را می‌توان با هزار و یک روش مختلف بر سر کرد. البته بر این نکته هم تاکید شده است که همه‌ زنان مسلمان حجاب بر سر نمی‌کنند.

مد «پوشیده»، طراحی مد موفق این روزها است. چند سالی است که در رسانه‌های اجتماعی، طرفداران حجاب یا طراحان محجبه، بر جریان مد تاثیرگذار شده‌اند. این اتفاق به‌ويژه در خاورمیانه گسترش پیدا کرده اما در اروپا و آمریکا هم می‌توانید نشانه‌هایش را ببینید. برای نمونه طراحان بزرگی مثل ژیوانشی و ایو سن لوران در طراحی‌های خود به حجاب و عبا نگاه تازه‌تری داشته‌اند. درست مثل برندهای ارزان‌تر لباس مانند اچ اند ام، اونیکلو و مارکس اند اسپنسر که مجموعه‌هایی را برای مشتریان محجبه‌ خود به بازار روانه کرده‌اند.

مد پوشیده، مدی است در حال پیشرفت و دیده شدن. شاید به همین دلیل موزه‌ «دی یانگ» تصمیم گرفته که این نمایشگاه را برگزار کند. نمایشگاهی که پذیرای طراحان جوان مسلمان از کشورهایی مثل اندونزی، امارات متحده‌ی عربی، آمریکا و بریتانیا است. ایده‌ این نمایشگاه نشان دادن تفاوت تعبیر از نوشته‌های مقدس اسلامی در گذر زمان بر فرهنگ‌ها و شیوه‌ پوشش زن‌ها است.

چشم‌انداز مد اسلامی پیش از ورود دونالد ترامپ به کاخ سفید به‌ وجود آمد ولی بعد از اتفاق‌های سال ۲۰۱۷ در این زمینه بیشتر تلاش شده تا مد اسلامی دیده شود؛ اتفاق‌هایی مانند تصویب قانون ضد مهاجرت علیه شش کشور مسلمان که شامل سوریه، لیبی، ایران، سودان، سومالی و یمن شد. از نشانه‌های این اتفاق پوستری از هنرمندی به‌نام «اوبی» بود که زن جوان محجبه‌ای را نشان می‌داد که روسری‌اش پرچم آمریکا بود. این پوستر که با الهام و به سبک پوستر انتخاباتی باراک اوباما طراحی شده بود، نشان‌دهنده‌ی چندگانه بودن فرهنگ آمریکا و این نکته است که مسلمانان باید جایگاه خود را در آن سرزمین پیدا کنند.

نمایشگاه‌های این‌چنینی قطعا بحث‌هایی را میان راست‌های افراطی بر خواهد انگیخت و برخی مسلمانانی که پیوند اسلام و مد را نامناسب می‌دانند، قلقلک خواهد داد. موضوعی که گفت‌وگو درباره‌ی آن بسیار ظریف و حساس است. ژیل دالساندرو و لورا ال کامرلنگو، برگزارکننده‌ها‌ی این نمایشگاه، از آن دسته نمایشگاه‌گردان‌هایی هستند که مسلمان نیستند و این را می‌دانند که باید از شرق‌شناسی، تعمیم و خلاصه‌گویی حذر کنند و تمام زوایا و دیدگاه‌ها از جمله دیدگاه‌های موافق یا مخالف حجاب را در نظر بگیرند.

روسری یک وسیله‌ ساده؟

یک نوع پوشش اسلامی معین مثل چادر سیاه در انقلاب اسلامی ایران، برای همه‌ مسلمانان وجود ندارد. گونه‌‌های متنوعی از حجاب وجود دارد و تمام هشتاد مدل لباس نمایش داده شده در این نمایشگاه، مدل‌هایی ساده و بی‌آلایش نیستند. در میان آن‌ها پیراهن‌های عربی (کَفتان) و عباهایی هستند که حاشیه‌دوزی طلا و منجوق دارند. مثل لباس‌هایی که موزا بنت ناصر، همسر امیر پیشین قطر می‌پوشد. در میان لباس‌های به نمایش درآمده کارهایی از طراحان بزرگی مانند کریستین دیور و ژان پل گوتیه وجود دارند. لباس‌هایی که یادآور تصور آن‌ها از داستان‌های شرقی است. همچنین لباس‌های معمول برای استفاده در کوچه و خیابان و لباس‌های ورزشی اسلامی مثل بورکینی، هدبند، برقع و تعداد زیادی از سربندهای مختلف در نمایشگاه حضور دارند.

در چیدمان این نمایشگاه، روسری یک پوشش ساده‌ مطابق مد به‌نظر می‌رسد، بدون در نظر گرفتن این نکته که حجاب می‌تواند به زن احساس اسارت بدهد. عجیب این‌ که تنها هنرمندان ایرانی مثل شادی قدیریان هستند که این مفهوم را در نمایشگاه نمایش داده‌اند.

یک تلفن هوشمند کوچک، حرکت اعتراضی که توسط یک زن ایرانی در بهمن ۱۳۹۶ شروع شده بود را روایت کرد. این زن روسری سفیدی را سر چوبی زد و به اهتزاز درآورد. ویدئوی این معترض در دنیای وب و رسانه‌های اجتماعی دست به دست شد. زنان دیگری این اعتراض را ادامه دادند و در نتیجه نزدیک به ۳۰ زن بازداشت شدند. در حمایت از این حرکت اعتراضی که به نام دختران خیابان انقلاب معروف شد، تصویری آرشیوی از زنان ایرانی در این نمایشگاه به‌ نمایش درآمده است که پس از انقلاب اسلامی در ۱۷ اسفند ۱۳۵۷، در مخالفت با حجاب اجباری که قرار بود بر آن‌ها تحمیل شود، دست به تظاهرات زده بودند.

در گوشه‌ای از نمایشگاه، مفهوم پس زدن حجاب، تحت‌الشعاع فمینیست محجبه‌ آمریکایی-سوری، مونا حیدر قرار گرفته است. موزیک ویدیویی به‌نام «من محجبه‌ام» که بیش از پنج میلیون بار در یوتیوب دیده شده در ابعادی بزرگ پخش می‌شود. این موزیک ویدیو مونا حیدر را در زمان بارداری نشان می‌دهد که با غرور، حالت‌های مختلفی از حجابش را به‌نمایش می‌گذارد.

کمی آن‌طرف‌تر در بخش زبان فرانسه نمایشگاه، ویدیویی نمایش داده می‌شود که تدوینی از بحث‌های برنامه‌های تلویزیونی پیرامون ممنوعیت و توقیف مایوهای اسلامی (بورکینی) در سال ۲۰۱۶ است. این تصاویر که از شبکه‌های مختلف تلویزیونی مثل فرانس ۲۴، سی‌ان‌ان و سی‌بی‌اس انتخاب شده‌اند تنها شامل دیدگاه‌های ضدمسلمانان است.

علاوه بر همه‌ این‌ها گزارش‌های تصویری، نمایشگاه عکس، بخش‌هایی از مطبوعات و ویدیوهایی در نمایشگاه حاضر است که شامل توضیحاتی درباره‌ فرهنگ‌های مختلفی است که لباس پوشیده و حجاب در آن‌ها وجود دارد. نمایشگاه مد معاصر اسلامی پس از سان‌فرانسیسکو، در بهار سال آینده راهی فرانکفورت آلمان خواهد شد.